Nhắc đến thời Lê - Trịnh, có một cái tên không được bỏ qua: Nguyễn Hữu Cầu, thường được gọi bằng biệt danh Quận He.

Ông là người Hải Dương, xuất thân nghèo khó nhưng rất khoẻ, giỏi võ và bơi lội khá gớm. Biệt danh “He” bắt nguồn từ tên một loài cá, ám chỉ tài bơi lặn và sự nhanh nhẹn của ông.

Khoảng năm 1739, Nguyễn Hữu Cầu tham gia cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Tuyển - Nguyễn Cừ chống chính quyền Đàng Ngoài. Sau khi hai thủ lĩnh này thất bại, ông tiếp tục tập hợp lực lượng, lập căn cứ ở Đồ Sơn và nhanh chóng trở thành thủ lĩnh có tên tuổi.

Nghĩa quân của Quận He hồi đó hoạt động khắp vùng Hải Dương, Kinh Bắc, Sơn Nam, đi đến đâu cũng lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo, nên được rất đông người hưởng ứng.

Trong dân gian còn lưu truyền chuyện Nguyễn Hữu Cầu dùng “trâu lửa” để phá vòng vây quân Trịnh. Mình không biết chuyện này real không nhưng chỉ riêng việc giai thoại này truyền miệng cũng đủ cho thấy hình tượng Quận He đã đi sâu vào ký ức dân gian như một vị anh hùng đầy mưu lược, không phải “tướng cướp” chống triều đình, kiểu Robin Hood.

Sau hơn 10 năm tung hoành, đầu năm 1751, Nguyễn Hữu Cầu bị bạn cũ Phạm Đình Trọng bắt tại Hoàng Mai (Nghệ An) và bị giải về Thăng Long tử hình.

Trước khi qua đời, Nguyễn Hữu Cầu còn ngạo nghễ để lại bài thơ Chim trong lồng (các bạn có thể đọc trên google), thể hiện khí phách của một người dù thất bại nhưng không chịu cúi đầu.

Giáo sư Đinh Xuân Lâm từng nhận xét Nguyễn Hữu Cầu là “hình ảnh tiêu biểu cho ý chí chống áp bức bóc lột của nông dân Đàng Ngoài thế kỷ XVIII”.

Giờ bạn đã biết ông là ai rồi đó!

Nguồn tham khảo chính:

Kể Chuyện Danh Nhân Việt Nam, Nguyễn Phương Bảo An, 2014, tr. 108.

Phong trào nông dân Việt Nam thế kỷ XVIII (ở Đàng ngoài), Nguyễn Phan Quang, 2005, tr. 88.

Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Đinh Xuân Lâm, 2005, tr. 54-55.